Kardeş kıskançlığı ve anne babaya öneriler

Çocukluk çağında görülen kardeş kıskançlığının sebepleri nelerdir?

  • Çocuklar anne ve babalarını herkesten ve her şeyden çok severler. Bu nedenle anne ve babalarının da kendilerini herkesten çok sevmelerini isterler. Çocuklardaki en büyük kıskançlık nedeni anne ve babalarının tek sevgili varlığı olma isteğinden kaynaklanır.
  • Kıskançlık yaşamın her döneminde görülebilir ancak çocuklukta biraz daha yoğun yaşanabilir. Kıskançlık doğal, evrensel ve insanı oldukça mutsuz eden bir duygudur. Sevilen kişinin başkası ile paylaşılmasına katlanamama durumudur. Önemli olan çocuğun bu duyguyu ne boyutta yaşandığıdır.
  • Özellikle küçük çocuklarda yeni doğan kardeşi kıskanma kimi zaman tüm ailenin yaşamını etkileyecek ve çocukta davranış sorunlarına neden olacak derecede yoğun olabilir.
  • Çocuk o güne kadar evde kendisi ilgi ve sevgi odağıyken, birdenbire dikkatin kardeşine yönelmesinden rahatsızlık duyabilir. Artık, anne babasının ve diğer yakınlarının sevgi ve ilgisini kardeşiyle paylaşmak durumundadır.
  • Bu durum çocukta, bebeğe karşı kıskançlık gibi görünen ama aslında anne babaya karşı olan kızgınlık, kırgınlık gibi duyguların gelişmesine yol olabilir.
  • Kıskançlık derecesinde rol oynayan bir başka etken de kardeşler arasındaki yaş farkıdır. Yaş farkı ne kadar az olursa kıskançlığın görülme sıklığı ve şiddeti o kadar artar. Ortalama 3 ile 8 yaş arasında daha yoğun yaşanır. Çünkü bu dönemde çocuklar mantık kavramıyla değil daha çok duygu yönlendirmeleriyle yaşamı analiz ederler. 
  • Yeni doğanın cinsiyete göre de kıskançlıklar yaşanabilir; Örn;  çocuk kız ve doğan kardeş erkek ise,  büyük çocuk ana-babanın kendi cinsiyetinden hoşnut olmadığını düşünebilir. Ailelerin cinsiyete ilişkin tercihi varsa ve bunu çocuğa yansıtıyorlarsa, cinsiyete göre kıskançlık yaşanması da kaçınılmaz hale gelebilir.
  • Anne babanın çocukları birbirleriyle kıyaslaması da kardeşler arasındaki kıskançlığı körükler. Zeka, beceri, fiziksel özellikler gibi alanlarda kıyaslama yapmamak ve her çocuğu kendi özellikleri ile değerlendirmek ve kabul etmek gereklidir.

Çocuğun kardeşini kıskandığı nasıl anlaşılır, Kardeş kıskançlığının gözlenen belirtileri nelerdir?

  • Çocuklarda kardeş kıskançlığı, annenin diğer çocuğa hamile kalması  ile birlikte başlar. Son aylarda annenin yorgun ve yeni gelecek kardeşin hazırlıkları ile uğraşıyor olması çocuğun huysuzlaşıp, anneden ayrılmak istememesine sebep olabilir.  Kardeş doğduktan sonra ise bazı çocuklar kardeşlerini kıskandığını açıkça belli eder; bebeği sevmediğini, onu istemediğini ve evden gitmesini istediğini söyler. Bazen bebeğe zarar vermeye veya anne bebekle ilgilendiğinde aşırı tepkiler göstererek buna engel olmaya çalışabilir.
  • Bazı çocuklarsa kardeşe aşırı ilgi ve sevgi gösterip anne ve babasının kaybettiği ilgisini geri kazanmaya çalışır. Hatta bebeğin ebeveyni gibi davranarak anne-babayı bebeğe dikkat etmesi konusunda uyarabilir. Kardeşe aşırı ilgi gösteren çocukların ebeveynlerinin olumsuz tepkisini çekmekten korktukları için yaşadıkları kıskançlığı bastırmaya çalıştığını düşünebiliriz.
  • Bazı durumlarda emekleme, bebekçe konuşma, biberonla beslenmeye dönme, anne memesini emmek isteme gibi davranışlarla önceki gelişim evresine gerileme görülebilir. Aile çocuklara dengeli davrandığında bu geri dönüşlü davranışlar bir süre sonra ortadan kalkar.
  • Kardeş kıskançlığından doğan olumsuz duygular ve davranışlar, bazen kardeşe değil de, anneye de yönelir. Bunun sonucunda çocuk, söz dinlemez, yatağını ıslatır, yemek yemez. Geceleri kabus gördüklerini, üşüdüğünü, acıktığını,  korktuklarını bahane ederek ilgiyi kendi üzerlerine çekmeye çalışırlar.
  • Bunun yani sıra olumsuz davranışlar kendine de dönebilir. Örn; Çocuk içe kapanır ya da kendinde doyum arar. Tırnak yeme, parmak emme, mastürbasyon yapmak gibi davranışlar gözlenebilir.
  • Çocuklar aşırı sinirli, huzursuz olabilir, sakinleşmekte zorlanırlar. Kendine, çevresindeki insanlara ya da eşyalara yönelik öfkeli davranışlarda bulunabilir. Her şeyi ağlayarak ifade edebilir.
  • Anne ve kardeşi birlikte bırakıp evden ayrılmayı istemezler. Örn: okula gitmeyi istemezler. Baş ağrısı, mide bulantısı gibi psikosomatik belirtiler gösterebilirler. (Tabii bunun bahane olup olmadığından emin olmak için fiziki muayene yaptırmak gerekebilir. )
  • Anne babaya sık sık onu sevip sevmediklerini sorma ve sevgilerinden bir türlü emin olamama durumu yaşanabilir.
  • Bazı çocuklar kardeşin bebek olarak yetişkinlerin ilgisini çektiğini gözlediğinde kendileri de bebek gibi isteklerde bulunabilirler. Mesela, kendi kendine yemek yeme becerisini kazanmışken yetişkinlerden kendisine yemek yedirmesini beklemesi gibi.
  • Bu durumda büyük çocuk olmanın avantajları çocuğa anlatılabilir. “Bak kardeşin konuşamıyor, bizi anlayamıyor, beslenemiyor. Ama sen kendi başına yemek yiyebiliyorsun, kendi ayakkabını kendin giyebiliyorsun, arkadaşlarınla oynayabiliyorsun” gibi.

Kardeş kıskançlığı ile baş edebilmek için anne babaya neler önerilebilir?

  • Öncelikle anne babalar rahatlamaya çalışmalı. Çocuklar etraflarındaki yetişkinlerin davranışlarından etkilenirler. Anne babalar büyük çocuğun kardeşine nasıl tepki göstereceği konusunda endişe duyuyorlarsa çocukta gergin olacaktır.
  • Kardeşi doğmadan önce ona anlayabileceği bir dilde;  aileye yeni birinin geleceği, evdeki ortamın her zamankinden daha heyecanlı ve karışık olabileceği, örneğin eve sık sık misafirlerin gelip gideceği söylenebilir. Annenin bu dönemde hem yorgun olacağı hem de bebekle daha çok vakit geçirmek zorunda kalacağı, çünkü küçük bir bebeğin gereksinimleri olduğu ama her şeyin zamanla tekrar düzene gireceği anlatılabilir. 
  • Hamilelik döneminde babası ya da başka bir aile üyesi (anneanne, babaanne) büyük çocuğun bakımıyla ilgili yemek yedirme, banyo yaptırma, uyutma gibi işlere başlayabilir. Böylece anne hastanedeyken ya da bebekle meşgulken çocuk kendini ihmal edilmiş hissetmez ve yaşantısının değiştiği fikrine kapılmaz. Anne babanın çocuğa “kardeşin doğdu ama senin dünyanda değişen bir şey yok, sana olan sevgimizde bir azalma yok” mesajını sadece sözcüklerle değil davranışlarla da iletmelidirler. Yeni gelen kardeşle birlikte önceden gerçekleşen oyun parkına gitme, akşam yemeğinden sonra hikaye okuma gibi etkinlikler birden bire son bulmamalıdır. Bu sayede çocuk ilgi kaybına uğramadığını düşünür.
  • Kardeşe yönelik olumsuz duyguları reddedip, önemsememek yerine, onları kabul edip, tanımaya çalışmak gereklidir. Örneğin çocuk  “Anne, hep bebekle ilgileniyorsun.”  Dediğinde “Hiç de değil, daha biraz önce sana kitap okumadım mı?” demek yerine “Bebeğe bu kadar zaman ayırmam pek hoşuna gitmiyor.” derseniz, onun da  “Hayır, hiç hoşuma gitmiyor.” diyerek duygularını ifade etmesine fırsat verebilirsiniz.
  • Kardeşler arasındaki karşılaştırmalardan kaçınmak ta önemlidir.  Ancak çocuğunda bir zamanlar küçük bir bebek olduğu, aynı bakım ve özenin kendisine de gösterildiği çocuğa anlatılabilir. Çocuğun küçülmüş giysileri, bebeklik fotoğrafları gösterilerek, o bebekken yaşanan anılardan ve onun sevimli hallerinden bahsedilerek kendini daha iyi hissetmesi sağlanabilir.
  • Bebek için söylenen “Ne kadar yaramaz, sürekli ağlıyor ve beni yoruyor oysa ben seni daha çok seviyorum” gibi bir cümle çocuk tarafından inandırıcı bulunmaz, tam tersine onu kandırmayı istediğinizi düşünebilir. Bu da çocuğun anne babalara olan güvenini zedeler.
  • Kıskanmasın diye çocuğa aşırı hoşgörü göstermek de durumu kötüleştirir. Örn: Önceden yalnız yatan çocuğun anne babasıyla yatmasına izin vermemelidir.
  • Bebeğe zarar vermesine izin verilmeyeceği kesin bir dille anlatılmalıdır. Çocuk kardeşinin canını yaktıysa aşırı tepki göstermemek, sinirlenmeden (yoksa sizi sinirlendirmek için bu davranışı tekrarlayabilir) uyarıda bulunmaktır. Çocuk mesajı alsa da almasa da iki kardeşi yalnız bırakmamak doğru olacaktır. (Beş yaşına gelene kadar çocuklar zarar verip vermediklerini kavrayamazlar.) .Aşırı kaygı içeren tavırlarla çocuğu bebekten uzaklaştırmaya çalışmak yanlış olacaktır.
  • Bebekle ile ilgili işlerde çocuktan yardım istenebilir. Örneğin bebeğe isim seçme, oyuncak ya da giysi seçimi, bebek odasının düzenlenmesi gibi konularda büyük çocuğun katılımı sağlanabilir. Bu yaklaşım hem kardeş ilişkilerinin sağlıklı olmasında etkilidir hem de büyük kardeşin sevgi, şefkat, paylaşım, yardımseverlik, gibi duygularını geliştirir.
  • Kardeşiyle ilgili karışık duyguları olan çocukların konu edildiği öyküler anlatmak, anne ya da babanın kendi kardeşiyle ilgili ilk hislerini paylaşması, çocuğun duygularını anlaması ve ifade etmesinde fayda sağlayabilir. 
  • Eşit zaman ayırmaya çalışmak yerine, her çocuğa kendi gereksinimine göre zaman ayırmak gerekir.
  • Ailenin bütün olduğu duygusu herkes tarafından hissedilmelidir. Bunun için bütün ailenin birlikte yapabileceği, gezinti, piknik, alışveriş, film izleme gibi etkinliklere yer verilmelidir. 
  • Anne-baba çocukla mümkün olduğu her fırsatta birebir iletişime geçerse, birlikte ortak faaliyetlerde bulunurlarsa, çocuğa kardeşiyle ilgili ve evle ilgili küçük sorumluluklar verilirse çocuk kendini hala güvende ve hala sevilen, önem verilen bir kişi olarak hissedecektir.

Kardeşler birbirleriyle kavga ettiklerinde anne babalar nasıl davranmalıdır?

  • Kardeşlerin birbirleriyle zaman zaman kavga ettiklerine hepimiz şahit oluruz. Kavgayı önleyemeyiz ama baş etmek ve daha aza indirmek bizim elimizdedir. “Kim başlattı” sözleriyle kavganın içine girip hakemlik yapmaktan kaçınmalı. Ana babalar çocukların tartışmalarına katıldıkları zaman çocukların her biri ana babasının diğerinin tarafını tuttuğunu düşünür. Bu da rekabetin yoğunlaşmasına yol açar. Büyük kardeş ana babanın koruyucu desteğini sağlayabilen küçük kardeşten nefret eder. Ana baba ne kadar yansız olmaya çalışsa da işe yaramaz. Bu nedenle kardeşler anlaşmazlıklarını kendileri çözmelidir.
  • Onlara kavgalarla baş etme sorumluluğu vermeli. Oradan ayrılın sizi kullanmasına izin vermeyin. Ancak durumun kötü gittiğini hissettiğiniz durumlarda araya girin. Örn; birbirlerine fiziksel zarar verme gibi. Olayın ne kadar dışında kalırsanız çocuklarda kendi aralarındaki anlaşmazlıkları çözmede o kadar yaratıcı olacaktır.
  • Dikkatinizi hemen, sorun çıkaran çocuğa yönetmek yerine, zarar gören çocukla ilgilenmek, kardeşi “mağdur, ezilen” olarak nitelendirmemek gerekir. 
  • Kardeşler arasında kıskançlık hissettiğinizde onları birbirinden uzaklaştıracak değil, yakınlaştıracak ortamlar yaratmaya çalışılmalıdır.

 

Uzm. Psikolog Yüksel ARTAR
Kaynak: http://www.aynapd.com

 

Bu yazıyı paylaşmak ister misiniz?

One thought on “Kardeş kıskançlığı ve anne babaya öneriler

  1. Kardeşlerde kıskançlık bölümünü okudum burada sebeplerden sadece biri olan Anne ve Baba sevgisine yönelik durum ele alınmış. Kerdeşler arasındaki kıskanlık sadece Anne-Baba sevgisine mi dayanıyor?

    Reply

Yorumunuzu ve sorularınızı bizimle paylaşabilirsiniz