Marc Victor Hansen    

Her insanın yapabilecekleri kapasitesi ile orantılıdır.Kapasitemiz ile ne büyüklükte işler başarabileceğimizin sınırını da hayallerimiz belirler. Aynı kapasite, imkan ve zekaya sahip kişilerin birbirinden çok farklı işler başarabilmelerini, çevre şartları, fırsatlar ile açıklayamayız. Aradaki farkı hayallerimizin büyüklüğü tayin eder. Biz ancak hayallerimiz kadar büyüğüz… Neyi gerçekleştirmeyi hayal ediyor isek ancak o kadar büyüklükte işler başarırız.

Sobacılık yapan birisinin hayali dedesinin de, babasının da yaptığı sobacılığı sürdürmek ise bu kişinin önüne bütün imkanları sunsanız bile soba fabrikası kurmak, işleri daha da büyütmek gibi bir kaygı ve düşünce taşımayacaktır. Bu kişinin bu yönde bir gayreti olmayacaktır. Kış yaklaşmakta iken geçen yıl aynı dönemde ne kadar soba satmışsa bu dönemde de o kadar satmayı hayal eder ve üç aşağı beş yukarı bu hayali kadar satabilecektir… Hayallerimizin büyüklüğü kadar işler başarabiliriz. Hiç kimse hayallerinden daha büyük şeyler başaramamıştır. Böyle bir başarıya sadece tesadüfen ulaşılabilir ki bu da bir laboratuar ortamında tesadüfen cep telefonu icat etmeye benzer. Cep telefonu yapmayı birileri önce hayal ettiler ve hayallerini gerçekleştirmek için gereken çalışmayı yaptılar ve başardılar… Araba, televizyon, bilgisayar vb. her şey önce hayal edildi ve bu hayallerin adım adım gerçekleştirilmesiyle ortaya çıktılar…

Bir insan bazı bilgilere sahip olabilir ama hayalleri yoksa bu bilgileriyle hangi hayallerin gerçekleştirilebileceğine dair düşünce içerisinde değilse bu bilgilere sahip olmanın bir anlamı olmayacaktır. Ne yapacağını bilmeyen, hayalleri olmayan birisine çok büyük miktarda para verseniz bu parayla neler yapacağını tahmin etmek hiç de güç olmayacaktır! Einstein‘ın dediği gibi “Hayâl kurmak bilgiden önemlidir…”

Biz neyin hayalini kurarsak ona layık olduğumuzu, o kadar büyük ya da küçük şeyleri hak ettiğimizi düşünürüz. Hayatımızda büyük şeylerin gerçekleşmesini istiyor isek, önce büyük düşünüp hayatımızda bu hayalin yeşermesi için uygun zemini oluşturmamız gerekir. Hayallerimiz bir şeyler ekip biçeceğimiz tarlamızdır. Bu tarlanın ne kadar büyük olacağı, bu tarlada neler yetiştireceğimiz ile ilgili olarak bizi  kimse sınırlayamaz. Bize her türlü engeli koyabilirler ama hayallerimize asla…

Hayallerimizi kısıtlamamıza neden olabilecek engeller, Orville ve Wilbur Wright kardeşlerin önünde de vardı. Ama Wright kardeşler bir bisiklet atölyesine sahip iken uçmayı hayal ettiler. İlk planörlerini yaptıklarında havada sadece 10 saniye kalabildiler. Gece gündüz çalışarak hafif bir motor yapmayı başardılar ve 17 Aralık 1903 tarihinde ilk motorlu araçlarıyla havalanmayı başardılar. Bugün ilk uçaktan bu yana çok büyük mesafeler elde edilmiş ise bu bir çok insanın hayal kurması ve bu hayallerin gerçek olması için çaba harcamaları ile sağlamıştır.

Wright kardeşleri dönemindeki diğer bisiklet atölyesi sahiplerinden ayıran en önemli özellik onların hayallerinin olması idi… Onlarında hayalleri olmasaydı iyi bir bisiklet tamircisi olarak hayatlarını sıradan kişiler olarak sonlandıracaklardı. Hayal kurmak sıradanlığı reddetmek, mantık ve akıl sınırlarını zorlamaktır. Hayaller akılla, mantıkla her zaman izah edilemeyebilir.  Mantık ve akıl hayal ettiğimiz şeyleri gerçekleştirmek için kullanabileceğimiz bir araçtırlar. Bu araçların daha çoğuna bizden fazla sahip olanlar olabilir ama, bu araçlar ne için ve nerede kullanıldığına göre işe yarayacaktır. Sadece mantık, akıl ve zeka tek başına bundan sonraki buluşların gerçekleştirilmesine yetmeyecektir, bundan evvelde yetmediği gibi…

Öğretmen, öğrencilerinden büyüdükleri zaman ne  yapmak istedikleri konusunda bir kompozisyon yazmalarını ister.

Seyis çocuğu, bütün gece oturup günün birinde at çiftliğine sahip olmayı hedeflediğini anlatan 7 sayfalık bir kompozisyon yazar. Hayalini en ince ayrıntılarıyla anlatarak 200 dönümlük çiftliğin krokisini çizer. Binaların, ahırların ve koşu yollarının yerlerini  gösterir. Hatta 1000 metrekarelik evin ayrıntılı planını da ekler.

Ertesi gün hocasına sunduğu 7 sayfalık ödev tam kalbinin sesidir. İki gün sonra ödevi geri alır. Kâğıdın üzerinde kırmızı kalemle yazılmış kocaman bir “0″ ve “Dersten sonra beni gör” uyarısı vardır.

Çocuk; “Neden “0″ aldım?” diye merakla hocasına sorar.

“Bu senin yaşında bir çocuk için gerçekçi olmayan bir hayâl. Paran yok, gezginci bir aileden geliyorsun. Kaynağınız yok, at çiftliği kurmak büyük para gerektirir. Önce araziyi satın alman lazım, damızlık hayvanlar da alman gerekiyor. Bunu başarman imkânsız.”

“Eğer ödevini gerçekçi hedefler belirledikten sonra yeniden yazarsan, o zaman notunu yeniden gözden geçiririm.”

Çocuk evine döner ve uzun uzun düşünür, babasına danışır.

Babası: “Bu konuda kararını kendin vermelisin. Bu senin hayatın için oldukça önemli bir seçim!” der.

 Çocuk bir hafta kadar düşündükten sonra ödevini hiçbir değişiklik yapmadan hocasına geri götürerek,

“Siz verdiğiniz notu değiştirmeyin ben de hayallerimi?” demiş.

Şimdi O öğrenci, bugün 200 dönümlük arazi üzerindeki 1000 metrekarelik evinde oturuyor. Yıllar önce yazdığı ödev de şöminenin üzerinde çerçevelenmiş olarak asılı.

Etrafımıza baktığımızda hayalleri olanlar ile hayalleri olmayanları birbirinden kolayca ayırabiliriz. Çabamız, çalışmamız, ortaya koyduğumuz performans,ancak hayallerimiz kadardır…

Hayallerimiz ile ortaya yeni bir şeyler koyduğumuzda, ilk etapta bizi taklit edenler ortaya çıkıncaya kadar biz o gerçekleştirdiklerimizle önemli bir mesafe almış ve ilk olarak ortaya koyduğumuz  o ürün ile birlikte anılır hale geliriz. Bir çok üründe  bu buluşu ilk ortaya çıkaran kişilerin ismi ile ürünün özdeşleşmiş olması ve o ürün söz konusu olunca akla ilk olarak o kişinin gelmesi tesadüfi değildir. Mobilya, tıraş bıçağı, televizyon, vb. bir çok sektörde ürün ile belli markalar ve isimler adeta özdeşleşmişlerdir. Genellikle de ürünü ilk olarak ortaya koyanlarda bu durum söz konusudur?

Benjamin Franklin’in dediği gibi “Siz kafanızı büyük hayallerle doldurmaya bakın. Kafanız sonradan cebinizi parayla dolduracaktır.”

Metin KILIÇ
Psikolojik Danışman
Metinkilic66@hotmail.com

Yaptığımız şeyler istediğimiz gibi gerçekleşmeyince ortaya çeşitli bahaneler koyarız. Eğer bu bahaneleri sıralamazsak kendimizi işe yaramaz, değersiz ve önemsiz hissederiz. Bu bahanelerin varlığı bizi rahatlatır. Bu sebeplere sığınırız , o kadar çok bahane sıralarız ki bunu çocukluktan itibaren sürekli yaptığımız için çok ustalaşmışızdır. Bahanelerimiz ne kadar ustaca , mantıklı ve  zekice olursa bizi o kadar çok rahatlatır.

İyi mazeretler bulmak için çaba harcayan insanlar, bir şeyleri başarmak için çok gayret göstermek zorunda kalmazlar. Başaramasalar da önemli değil; çünkü başaramamayla ilgili mazeretlerini daha işe başlamadan sıralarlar. Adeta başarının değil de nasıl başarılamayacağının planını yaparlar. Başarısız olmanın ne kadar yolu varsa hepsini bilirler. Başarmak için nelerin yapılması gerektiğini bulmak yerine, niçin başarısız olacağının sebeplerini araştırmaktadırlar. Bu tip insanlar niçin başarısız olacağına dair sebepleri bulmak gayreti içerisindedirler. Eğer harcadıkları bu zamanı, nasıl başarılı olabileceklerine ayırsalar daha da başarılı olurlar. İşte o zaman en doğru işi yapmış olacaklardır.

Her şeye rağmen bir şeyler yapmak için çaba harcamak; cesur olmayı gerektirir, kararlı olmayı gerektirir ve en önemlisi de yapacaklarımızın sorumluluğunu üstlenmemizi gerektirir.

Cesaret, düşünmeden sonucunu hiç hesap etmeden adım atmak değildir. Cesaret attığımız adımlarda ne güçlüklerle karşılaşabileceğimizi bilerek, bunlarla mücadele etmeyi göze almak demektir. Cesaret, ulaşacağımız sonuç için güçlüklerle baş etmek için bizi harekete geçirir ve karşılaşacağımız sorunlarla mücadele için bize güç verir.

Her şeye rağmen çaba harcamak kararlı olmayı gerektirir. Mermeri delen damlayan suyun gücü değil sürekliliğidir. Kararlı olmak hedefe ulaşıncaya kadar hiçbir mazerete pirim vermeden, gerektiğinde farklı yollar deneyerek sonuca ulaşıncaya kadar devam etmektir.

Dyson süpürgelerinin mucidi John Dyson, icat ettiği yeni süpürgeye 1978 yılından 1991 yılına kadar seri üretime geçebilmek için yıllarca para aradı. Yüzüne kapatılan kapıların sayısını hatırlamıyordu bile. Ama sonunda bir yatırımcı buldu. Şimdi Dyson süpürgeleri dünyanın en büyük süpürge üreticilerinden biridir.

Engeller karşısında harekete geçemiyorsak, bunun bir nedeni de yapacaklarımızla ulaşacağımız sonuçların sorumluluğunu almak istemeyişimizdir. Yaptıklarımdan ben sorumluyum, bu konuda almış olduğum kararlar doğrultusunda ne gerekiyorsa yapacağım. Bunun sonucunda da sorumluluğu ve sebepleri dışarıda aramayacağım. Sonuç iyi de olsa ben yaptım, kötü de olsa ben yaptım diyebilecek kadar sorumluluğu üstlenmemiz gerekecektir. Güzel bir sonuca ulaştıysam ben yaptım diyeceğiz ama istemediğimiz bir sonuca ulaşınca da bundan da ben sorumluyum demiyoruz? Şunu da unutmamak gerekir ki iyi sonuçların da kötü sonuçların da sebebi ve sorumlusu biziz.

Sınavlarda iyi bir not aldıysak,”ben aldım” derken, düşük bir not alınca da “öğretmen verdi” deriz ya da başka nedenler üretiriz, sorumluluğu üzerimize almayız.

Sorumluluk alamadığımız için harekete de geçemiyoruz, cesur davranışlar da sergileyemiyoruz. Sorumluluk almaktan kaçındığımız ve korktuğumuz için yeni bir şeyler denemeye kalkışamıyoruz; çünkü ortaya çıkabilecek olumsuz sonuçların sorumluluğunu üstlenemiyoruz.

Bazı öğrenciler çok ders çalıştıkları halde başarısız olma ihtimalinin sorumluluğunu almaktan çekindikleri için ders çalışmalarını gizleme eğilimindedirler. Ben çalıştım ama başarılı olamadım dememek için çalıştıklarını gizlemektedirler.

Mazeretler üretmek, “başaracaktım ama…” ile başlayan cümleler kurmak yerine, her şeye rağmen yapacaklarımızın, hayatımızın sorumluluğunu üstlenerek, kararlı ve cesur bir irade ortaya koymak zorundayız. Bu iradeyi ortaya koyamazsak amaçlarımıza ulaşamadığımız gibi, bunu hiç deneyememiş birisi olarak köşemize çekileceğiz. “Aslında ben…”,”yapabilirdim ama…”,”istesem yapardım…”,”ben daha iyisini yardım ama…” ile başlayan hikaye ve kendimizi avutmalarla ömrümüzü tamamlarız.

Günlerden bir gün, köylerden birisinde, adamın birinin eşeği, bir kuyuya düşmüş. Hayvancağız saatlerce acı içinde kıvranmış, bağırmış kendi dilinde. Ayıptır söylemesi, anırmış yani. Sesini duyan sahibi gelip bakmış ki vaziyet kötü. Zavallı eşeği kuyunun dibinde mahzun mahzun bakınıyor. Üstelik yaralanmış. Karşılaştığı bu durum karşısında kendini eşeği kadar zavallı hisseden adamcağız köylüleri yardıma çağırmış. Ne yapsak, ne etsek, nasıl çıkarsak soruları havada kalmış.

Sonunda karar verilmiş kurtarmak için çalışmaya değmez. Yapacak bir şey yok, tek çare kuyuyu toprakla örtmek. Ellerine aldıkları küreklerle etraftan kuyunun içine toprak atmışlar. Zavallı hayvan, üzerine gelen toprakları, her seferinde silkinerek dibe dökmüş. Ayaklarının altına aldığı toprak sayesinde her an biraz daha yükselmiş ve sonunda yukarıya kadar çıkmış. Köylüler ağzı açık bakakalmış.

Hayat, bazen bizim de üzerimize abanır. Hayatta bir şeyleri başarma konusunda bizlerin de önüne bir çok engel çıkabilmektedir. Bunlarla baş etmenin tek yolu, yakınıp sızlanmak değil, düşünüp silkinmek ve kurtulmak, aydınlığa adım atmaktır. Kör kuyuda olsak bile…

Evet bizim de üzerimizdeki mazeret toprağından kurtulma zamanımız gelmedi mi?

Metin KILIÇ

Psikolojik Danışman

Metinkilic66@hotmail.com

Hazırlandığımız sınavın adı ne olursa olsun, o sınavla ilgili olarak bilinmesi gerekenleri bilmemiz sınavlara hazırlanmanın en önemli şartıdır. İnsan bilmediği şeyden korkar. Eğer ben hazırlandığım sınav için bilinmesi gerekenlerin  hepsini bilirsem korkmam. Sınavlara hazırlanmak için hangi konulara çalışmam lazım? Hangi konulardan daha sıklıkla soru çıkmaktadır? Konulara hangi sırayla çalışmam gerekiyor? Hangi testlerin benim hazırlandığım puan türü için getirisi daha yüksektir? Hangi testlerin getirisi ne kadardır? Sınavın süresi ne kadardır? Yaklaşık olarak hangi testlerden ne kadar net çıkarmam gerekiyor? Hangi konulardan ne tip sorular çıkmaktadır? Bu tip soruları kendi kendimize devamlı olarak sormaktayız. Halbuki bu soruların cevabı o kadar da zor değil. Bize gerekli olan  bilgilere sahip olmamız sayesinde zihnimiz daha berraklaşacak, böylece kafamızdaki soruların çok daha azalmasına sebep olacaktır.

Bizden önce de bu sınavlara hazırlananlar oldu. Bu sınavlar için bilinmesi gereken bütün bilgilere sahip olanlar için sınava hazırlık, denemeler ve gerçek sınav bekledikleri gibi oldu. Bu kişiler sınavlara çok bilinçli başladılar, sınavları bilinçli sürdürdüler ve sınavları bilinçli bir şekilde noktaladılar.

Hazırlandığımız sınavları ciddiye almak da bunu gerektirir. Her şeyin bir kuralı olduğu gibi, her her sınavın da bir kuralı vardır. Kurallarına uygun, belli bir  sistem dahilinde ve yapılması gerektiği gibi yapılan çalışmalar bizleri her zaman sonuca ulaştıracaktır.

Hazırlandıkları sınavla ilgili olarak gerekli bilgilere ulaşma zahmeti göstermeyenleri, çalışmalarını bu bilgiler dahilinde yönlendirmeyenleri nasıl bir sonucun beklediğini tahmin etmek zor olmasa gerek!

Sınavlarla ilgili  bilmem gerekenlere sahip olmam, çalışmamın yönünü belirleyecek ve çalışma stratejimin doğru olmasını sağlayacaktır. Bir dersten sınava hazırlanıyor olalım; o dersin öğretmeninin işlediği konulardan önceki yıllarda hangi soruları sorduğunu, soru tiplerinin neler olduğunu, nasıl sorular sorduğunu, önceki sorularının zorluk kolaylık düzeyini biliyor. Bütün bunların üzerine bir de hangi konudan kaç soru gelebileceğini ve toplam kaç soru sorulacağını da öğretmenimiz bizlere söyledi ise bu sınavda başarılı olabilmemiz için bir engelimiz var mıdır?

Bizim için sınavda karşılaştığımız sorular tabii ki  ilk kez karşılaştığımız sorular olacaktır. Ama çalıştığımız konularda bu sorulara benzer veya daha zor bir çok soruyu aslında yapmışızdır. Bu sorulardan hiç birisi de bizim için aslında sürpriz olmayacaktır. Eğer bir konuyu halletmişsem, o konuyu kavramışsam, o konu ile ilgili olarak bütün soru tiplerinden yeterince sorular da çözmüşsem o konuyla alakalı gelebilecek bütün sorulara karşı da hazırlıklıyım demektir.

ÖSS, OKS, SBS gibi sınavlarda kolay kolay sürpriz sorular gelmemektedir. Bizim o konuyla ilgili çözdüğümüz sorulara çok benzeyen, hatta tıpa tıp aynı olan sorularla bile karşılaşabiliyoruz. Sonuçta gerçek sınav sorularını hazırlayanlar da insan, deneme sınav sorularını ve testleri hazırlayan da insan… Konu ortada, bu konu ile ilgili soru örnekleri ve soru kalıpları, tipleri de belirli iken gelebilecek sorular neden sürpriz olsun ki?

Uzun bir yolculuğa çıkacağımız zaman , bu yolculuğun nereye olacağını ve yolculuğun ne kadar süreceğini bilirsek, daha önce gidip gelenlerden yol ile  ilgili bilgileri alırsak, yolculuk için gerekli olan araç gereçleri de yanımıza alırsak o yolculuk bizim için çok kolay olacaktır. Varacağımız hedefe en kısa yoldan ve en kısa zamanda varmış olacağız.

ÖSS, OKS, SBS gibi sınavların hepsi de normal bir zeka düzeyine hitap eden sorulardan oluşmaktadır. Bu sorular içerisinde yaptığımız çalışmalarımız ve kapasitemiz ölçüsünce yapabileceğimiz bir çok soru mevcuttur.

 Bu sınavların sorularının yaklaşık % 60′ı orta düzeyde, % 20′si çok zor ve %20′lik kısmı da çok kolay seviyelerde hazırlanmış sorulardır. Görüldüğü gibi soruların %80 lik kısmı kolay ve orta zorlukta sorulardır. Yeteneğimiz ve kapasitemiz ölçüsünde bunlardan ne kadarlık bir kısmını yapabileceğimizi, göstereceğimiz çaba belirleyecektir.

Başarı; kapasitemizin ölçüsünü dikkate almadan ulaşmayı hedeflediğimiz veya birilerinin bizim için belirlediği noktaya varıp varmamamız değil, kapasitemiz ve yeteneklerimiz ölçüsünde ulaşabileceğimiz noktaya varabilmemizdir.

Hazırlandığımız sınav için bütün öğrencilerin şartları eşittir. Bütün öğrencilerin ulaştığı, çalıştığı kaynaklar bizim de elimizin altındadır. Elimizdeki malzemelerden iyi bir yemek pişirmek de mümkünken, yine bu malzemelerden ortaya pek de lezzetli olmayan bir yemek de çıkabiliriz. Yemek yapmamız için önümüzdeki malzemeler hemen hemen herkese az çok verilmiştir. Bizden önce  birileri bu malzemelerden çok lezzetli yemekler yapabilmişlerse biz neden yapmayalım?

Bazen sınavlardan önce bu yıl matematik soruları, zor olacakmış vb. sözler konuşulur. Bu sözler sınavlara hazırlanan bütün öğrencileri çok etkiler. Bu yıl matematik soruları zor olacaksa herkese zor, kolay ise de herkese kolay olacaktır. Hedefimize ulaşmamızın soruların zor ya da kolay olmasıyla hiçbir ilgisi yoktur. Sorular biraz zor olursa bizim hedeflediğimiz okulun puanı biraz düşer, sorular biraz kolay olursa seçmeyi düşündüğümüz okulun puanı biraz yükselir. Yani sorular zor ise biraz daha düşük puanlarla üniversiteye girebilecekken, sorular kolay olduğunda da biraz daha yüksek puanlarla üniversiteyi kazanırız. Başarımızı sınav sorularının zor ya da kolay olması değil bizlerin çalışma ve gayreti belirleyecektir.

SINAVLARI GEREKTİĞİ KADAR CİDDİYE ALALIM, NE FAZLA NE DE AZ…

Malcom S. Forbey

Etrafımızda başarılı insanlar vardır; iş dünyasında başarılıdır, eğitim hayatında başarılıdır, sporda başarılıdır, çalışma hayatında başarılıdır? Başarılı insanlara gıpta ile bakarız. Ne kadar başarılı insan, nasıl başardı acaba deriz. Başarının sadece o insanlara mahsus olduklarını düşünürüz, o insanların başarılarını çevre şartlarına, aile durumlarına, maddi durumlarının yerinde olmasına, bazen şansa bağlarız. Hangi sebebin başarıyı getirdiğini düşünüyor isek o imkana sahip insanların hepsinin de başarılı olmaları gerekmez mi?

Zengindi imkanları vardı bir çok dersten özel ders aldı tabiî ki başarılı olacaktı deriz; öyleyse bütün zengin insanların çocuklarının, bütün özel ders alanların başarılı olmaları gerekmez miydi?

Ailesi çok ilgili tabiî ki başarılı olacaktı deriz; öyleyse bütün çok ilgili ailelerin çocuklarının daha başarılı olmaları gerekmez miydi?

Çok çalıştı tabiî ki başarılı olacaktı deriz;öyleyse başarılı olmak için sadece çalışmak yetseydi bir çok çalışan insanın başarısız olmaması gerekmez miydi?

Nasıl başarılı olunacağını biliyordu tabiî ki başarılı olacaktı deriz; öyleyse nasıl başarılı olunacağını bilen kişilerin hepsinin de başarılı olmaları gerekmez miydi?

İyi bir eğitim almıştı, falanca okulda okuyordu tabiî ki başarılı olurdu deriz; öyleyse iyi bir eğitim almış veya falanca okuldan mezun öğrencilerin hepsinin de çok başarılı olmaları gerekmez miydi?

Dış etkenler ne kadar başarılı ya da başarısız olacağımız belirleyemez sadece etkiler ama sonucu tek başına belirleme gücü yoktur. Eğer sonucu  belirleyebilmiş olsaydı, buna yeterli olabilseydi yukarıdaki örneklerdeki kişilerin hepsinin de başarılı olmaları beklenirdi. Dış etkenler bir çok birey için aynı iken sonuçta  kişilerin başarıları nasıl farklı oluyor? Aynı şartlar bir insanın daha çok çalışması için sebep olurken bir başka kişi için de başarısız olması için gerekçe olabiliyor. Olaylara bakış açımız sonucu belirler, aynı olaylara farklı farklı tepki verdiğimiz için sonuçlarda kişilerin algılarına göre farklılık gösterebiliyor.

Aynı olumsuz şartlara sahip iki kişiden birisi çok başarılı olabilirken, bir diğeri başarısız olabiliyor. Aynı olumsuz şartlar bir kişinin çok başarılı olmasına neden olurken, bir başka kişinin başarısız olmasına sebep olabilir.

Tanıdığım iki kardeş vardı; maddi sıkıntılar içerisinde olan bir ailenin iki çocuğu idiler. Anne babalarının eğitim seviyeleri düşük, eğitimlerini sağlamaları için oturdukları köyde okul yok, her gün karda, yağmurda, çamurda 4-5 km. yürümek zorunda kalan  2 kardeşten birisi bu zorluklar içerisinde üniversiteyi bitiriyor, büyük bir kuruluşta üst düzey yönetici oluyor. Diğer kardeş ise okuyamıyor, eğitimini tamamlayamıyor ve köyde kalarak hayatını çiftçilik yaparak sürdürüyor.

Üst düzey yönetici olan kardeşe “bu şartlar altında buralara kadar nasıl yükselebildin bu nasıl oldu?” diye sorduğumda “bu şartlarda başarılı olmam, bu hayat şartlarından kendimi, ailemi ve sevdiğim insanları kurtarmam gerekiyordu onun için başarılı olmaktan başka çarem yoktu.” demiştir.

Köyde kalan eğitim alamayan kardeşe de “neden buradasın şimdi daha farklı konumlarda olamaz mıydın,  Bunu başaramaz mıydın?” diye sorduğumda bu kişi de başarısız olma sebebi olarak yaşadığı şartları göstererek.”bu şartlarda nasıl başarılı olabilirdim ki?” diye cevap verdi.

Başarılı olması konusunda birçok mazeret ortaya koyan öğrencilerimize bu bahanelerini sıraladıktan sonra ben de “o zaman senin başarılı olman için herkesten daha çok sebebin var.” derim. Bu olumsuzluklar bir çok insanı motive de edebilmektedir, yine bir çok insanı başarısız da kılabilmektedir. Başarılı ya da başarısız olabilmek tamamen kişinin kendi kararı, iradesi ve çalışmasına bağlıdır.

Öyle öğrenciler vardır dershaneye gider, özel dersler alır ama başarılı olamaz. Öyle öğrenciler de vardır ki belki dershaneye bile gitmeden başarıya ulaşırlar. Şartlar nasıl olursa olsun, her şey öğrenciye bağlı, başarı öğrencinin kendisine kalmış bir şeydir.

Öğrenci başaracağına inanmazsa dershanenin de , özel derslerinde, ailenin ilgisi ve olumlu tutumlarının da faydası olmayacaktır.Başarılı olacağına inanmak başarının birinci ve olmazsa olmaz basamağıdır.

Öğrenci başarmak için gereken birinci değere sahipse yani, başaracağına inansa bile kendisi için gerçekçi ve gerçekleştirilebilir bir hedefe de sahip olması gerekir. Kendimize ait bir hedefimiz yoksa ortaya koyacağımız bir başarıdan da söz edemeyiz.

Yanlış hedef kişiye zarar verir! nasıl mı?

 Tecrübeli avcı, av sezonu açılınca acemi avcılardan üçünü yanına alıp ormana gitmiş. Onlara avcılığın sırlarını, inceliklerini anlatacakmış. Küçük bir deliğin yanına gelmişler. Tecrübeli avcı: “Böyle yerlerde tavşanlar bulunur. Tüfeğin namlusunun ucuyla bu delikleri karıştırın. Sonra içeriden çıkan tavşanı benim gibi avlayın.” demiş…

 Daha sonra küçük bir inin önüne gelmişler. Tecrübeli avcı: “Bu küçük inlerde tilkiler yaşar. Bu durumda içeriye taş atın. Tilki dışarıya çıkacaktır. Sonra onu böyle avlarsınız.” demiş…

 Az sonra büyükçe bir mağaranın önüne gelirler. Tecrübeli avcı: “Burada ayı gibi büyük hayvanlar barınır. Bu hayvanlar tehlikelidir. Onları tahrik etmemek gerekir. Bu durumda, mağaranın önüne yatın ve içeriden hayvanın çıkmasını bekleyin.” demiş…

 Bunun üzerine dört arkadaş mağaranın önünde pusuya yatarlar. Ertesi gün gazetelerde garip bir haber manşete çıkar: “Dört avcıyı tren ezdi!”

 Meğer tecrübeli avcı ve arkadaşları ayı ini diye bir tren tünelinin önüne yatmışlar.

Başarıya ulaştıracak üçüncü basamak ise başaracağımıza inanarak, kendimize ait olan hedefe ulaşmak için bir plan içerisinde çalışmaktır. Doğru bir plan, pes etmeden ısrarlı çalışma bizi hedefe ulaştıracaktır. Başarılı olan kişilerde  bu üçlü sistemin sağlandığını görürüz. Bu sisteme sahip olmadan başarıya ulaşılabileceğini düşünmek oturduğumuz yerden bir mucize gerçekleşmesini beklemeye benzer.

Bundan evvel bir şeyler nasıl başarılmışsa aynı yöntemi uygulamamız bizi başarıya götürecektir. Başarılı olmuş kişilerin sistemini hayatımıza uyguladığımızda bizler de aynı başarıya ulaşırız. Nasıl ki iyi bir yemek yapmanın gerekli malzemeleri, bir kuralı, bir sistemi, yapılış sırası varsa , başarılı olmanın da gerekli malzemeleri, belli bir sistemi ve izlenecek yolu vardır. Yapılması gereken yapılması gerekenleri uygun sıra ve metodla yerine getirmektir?

Bizim de elimizde tava, yağ, tuz, yemek malzemesi, ocak var, bunlarla neler yapabileceğimizi de biliyoruz, bu malzemeler ile kimlerin nasıl beğenilen yemekler yaptıklarını da biliyoruz ve elimizdeki bütün bu malzemelerden iyi bir yemek yapamıyorsak bunu nasıl izah edebiliriz?

Metin KILIÇ

Uzman Öğretmen- Psikolojik Danışman

Metinkilic66@hotmail.com

http://www.aktuelegitim.com

Çocuklarımız sınava hazırlanırken, ortaya çıkan sonuçtan ya gurur duyarız, ya da büyük bir hezimete uğrarız! Biz sınava ne kadar çok ağır anlamlar yükler isek, çocuğumuz bu ağır anlamları algılayacak ve bu anlamlarımıza uygun olarak bir sorumluluk içine girecektir.

Çocuğumuzun kapasite, ilgi ve yeteneklerine uygun bir hedef belirlemesine yardımcı olduktan sonra, bunu gerçekleştirmek için bizim sağlayacağımız imkanları kendisine sunduktan sonra çocuğumuza olumlu motivasyon sağlayarak ona olan, inancımızın, takdirimizin, sevgimizin ve bizim gözümüzde ki değerinin sınav sonucuyla ilgili olmayacağını göstermemiz gerekmektedir.

Çocuğumuzun başarıları ile, elde ettiği iyi sonuçlarla gurur duyduğumuzda, aldığı sonuçlar için “daha iyisini alabilirdin”, “neden 5 değil de 4 aldın” veya “neden sınıf birincisi gibi olmadın” türünden ifadelerimizle önüne hedef olarak (ulaşmasını istediğimiz) koyduğumuz kriterlere ulaşmayınca gözümüzde yeterince değerli olamadığı gibi bir sonuca ulaşabilecektir?

Ben anne-babamın gözümde değerli olabilmem için “daha iyisini yapabilmeliydim”,”neden 5 değil de 4 aldım” ve ya neden sınıf birincisi olamıyorum? gibilerden stres yaratan düşünceleri çocuklarımıza kazandırmış oluyoruz?

Öğrenciler bu düşünceleri kafasında taşımaya başladıklarında artık tek hedefleri vardır, “anne-babalarına layık olan evlatlar olmaktır!” Artık kendi hedefleri değildir önemli olan… anne-babaların büyük fedakarlıklarla sundukları imkanlar karşısında borçludurlar artık… Anne babalar da bu hedeflerine ulaşamayan çocuklarının durumlarına bir anlam verememektedirler… Yedikleri önlerinde yemedikleri arkalarında. Bir dedikleri iki olmamaktadır. Özel dersler, dershaneler, kitaplar…. anne babaların yaptıklarına karşılık çocuklarımızın da 4 yerine 5 almalarını istemek, sınıf birincisi, okul birincisi olmasını istemek hakkımız olsa gerek değil mi!

Çocukları üzerinde aşırı yüksek beklenti içerisine giren veya senden bir şey olmaz düşüncesini yansıtan anne-babalar her iki durumda da olumsuz motivasyon yapmışlardır. Anne- babalarının beklentilerine cevap vermek için çaba harcayan, “…sonucuna ulaşamazsam anne-babamın yüzüne nasıl bakacağım” diye düşünerek çalışmaya çalışan ve denemelere giren öğrencinin yerinde olmak istemezdiniz herhalde?

“Şu sonuca ulaşmalıyım artık” düşüncesi “anne babam beni değerli görsünler artık”,”"u sonuca ulaşayım ki anne-babamın gözünde değerli birisi olayım, buna ihtiyacım var” demektir. Bu “şartlı değer verme” çocuğumuzun kendisini mutsuz ve değersiz görmesine neden olacaktır…

Hangimiz değerli olmayı şarta bağlayan bir yaklaşım içerisinde kendimizi mutlu ve değerli görebiliriz?

Aileler, çocuklarının kapasitelerini, özel yeteneklerini, yapabildikleri-yapamadıkları ile ve en önemlisi de gösterdikleri çaba ve gayretlerini görmelidirler. Çocuklarımızın sadece başarılarını ve /veya ulaştıkları sonuçlarını değil gösterdikleri çaba ve gayretlerini görmemizi ve desteklememizi beklemektedirler…

“anne-babam çalışmamı görüyor”,”elimden geleni yaptığımı biliyor”,”benim başaracağıma inanıyorlar”, “kendi hedeflerim konusunda beni destekliyorlar… diye düşünceler taşıması çocuğumuzun üzerindeki zaten var olan stresin daha da artmasına engel olacaktır…

Biz çocuğumuzun çalışma sürecine değil de aldığı sonuçlara odaklandığımızda “senin gayretin çaban benim için önemli değil”, “o sonucu alamadığın sürece gözümde değerin yok” anlamını çocuğumuzun hissetmesini sağladığımızda çocuğumuzun stresini arttırmış oluyoruz…

Anne- babalar olarak ne kadar rahat olur isek, çocuğumuzun da o kadar çok rahat olmasını sağlamış oluruz… çünkü bütün duygular gibi kaygı da bulaşıcıdır… anne- babam kaygılandıklarına, telaş ettiklerine göre bir anormal durum var demek ki diye düşünebilirler…

Anne-baba olarak mükemmeliyetçi, rekabetçi kişilik yapınız çocuğunuzdaki kaygıyı arttırır. Çocuğunuz “en iyi” olmak gibi bir kaygıya düşecektir…

Anne-baba olarak çocuklarımızın sınav kaygılarını arttırıcı söz ve davranışlardan uzak durarak onların yükünü arttırmamamız ve tam tersine yüklerini taşıyabilmeleri için kendileri güçlü hissetmelerine yardımcı olmalıyız…

Çocuklarımızın hazırlandıkları sınavları için kendi hedeflerini gerçekleştirmeleri için çalışmalarının dışında bir anlam yüklemeyelim…

Metin KILIÇ

Uzman rehberlik  Öğretmen-Psikolojik Danışman

Televizyonsuz bir hayat düşünebilir misiniz? Televizyon hayatımıza girdi gireli öyle bir yerleşti ki hayatımıza? Bağımlılık yarattı dersek abartmış olmayız herhalde!
Televizyonun yararları ve zararları her yönüyle ortaya konulurken, televizyondan yararlanmanın yolları ve zararlarından korunma üzerinde kafa yorulurken, internet ve cep telefonunun ortaya çıkmasıyla birlikte insanlık olarak tam bir kuşatma ile karşı karşıya kaldık?

Hayatımızı kolaylaştıracak, renklendirecek, bilgi ve kültür aktaracak bir araç olmaktan çıkmış, hayatımızı istedikleri gibi yönlendiren, ?tüketirken tüketilen? bir toplum olarak kolayca kumanda edilebilen ?kalabalık yığınlar? olmamızı sağlayan bir araç haline gelmiştir?

Yapılan araştırmalar, evimizin bir köşesinde sakin sakin duran televizyonun pek çok olumsuz etkilerinin olduğunu ortaya çıkarmıştır.Araştırmalar sonucunda TV izlenme oranının, günde ortalama 3,5 saatin çocuklar için de geçerli olduğu düşünülürse, üniversiteye gelmiş bir kişi okulda geçirdiği zamandan çok daha fazlasını televizyon karşısında geçirmiş demek.

Günde ortalama 3,5 saat TV seyreden bir çocuk yılda 20.000?e yakın reklam izlemiş oluyor. 16 yaşına kadar 200.000 şiddet görüntüsü, 33.000 de cinayet görüntüsü izlemiş olacak. Yapılan araştırmalar, normalde insanın 96 saatte sindire sindire algılayabileceği görüntü miktarının, TV seyrederken bir kaç dakikada verildiğini gösteriyor. Yani algılarımız, idrakimiz bombardıman ediliyor. Normal bir düzeyde algılama, beden ve ruh sağlığı için çok önemli? Aşırı televizyon seyretme sadece göz bozukluğuna sebep olmuyor, dikkat toplama süresinin azalmasına da sebep oluyor.

Aşırı televizyon seyretme bunların yanında aile bireyleri arasındaki ilişkilerin zayıflamasına, aile içi iletişimin azalmasına da sebebiyet vermektedir.
Bilinçsiz televizyon seyretmeler kitap okumaya ayrılan süreyi de çok azaltmaktadır?
Reklamların haricindeki program ve dizilerde de durum bunun tam tersine, yani bilinçli algı gittikçe azaldığı için etrafı bilinçli bir algı düzeyinde takip etme yeteneğimiz zamanla köreliyor?

Gerçek hayatta uygulanan bir çok şiddetin televizyonlardan esinlenilerek gerçekleştirildiği ortaya çıkmıştır.

Reklamları fazla izleyen çocukların anne babalarıyla market alışverişlerinde çok fazla istekte bulundukları görülmüştür?
Özellikle okul öncesi çağdaki çocuklar için televizyonu, ?ucuz bir çocuk bakıcısı? olarak düşündüğümüzde, bu ucuz bakımın faturasını, duygusal, ruhsal ve sosyal yönden problemleri olan bireyler olarak ortaya çıktıklarında ileriki yaşlarında ödeyeceğimizden hiç şüpheniz olmasın?

Bizler bu konuda da diğer davranışlarımızda olduğu gibi çocuklarımıza model olmalıyız? bizler rastgele ve hemen her şeyi izleyen anne-babalar isek çocuklarımıza bu konuda sınır koymamız ve nasihatlarımız ne derece etkili olabilir ki?
Çocuklarımızın yaş ve gelişimsel özelliklerine göre seçerek izleyebilecekleri 2-3 program,dizi ya da film tabii ki olmalıdır. Bizim bu konuda bilinç düzeyimizle gerçekleştirdiğimiz seçicilik ile çocuklarımıza örnek olmalıyız?

Televizyonlarımızı hayatımız için gerçek bir araç olarak kullanan bilinçli bir toplum olmak dileğiyle?

Bu soruları sormak, zihnimizi daha karmaşık ve karamsar düşüncelere sokar. Bu düşünceler içerisinde sürekli olarak bir şeyleri ve birilerini suçlar dururuz. Kendimizi rahatlatmak (kandırmak) adına yapamadığımız, gerçekleştiremediğimiz şeyler hakkında “neden yapamadığımıza ilişkin sebepler” ararız.

Kendimizi “neden ve niçin” sorularını sormaya alıştırırsak “birilerini ve/veya kendimizi suçlama” alışkanlığı kazanmış oluruz… 

Kendimizi suçlamak yerine bizim dışımızda olup bitenleri suçlamak ve bizim dışımızda sebepleri bahane etmek bize  kendimizi suçlamaktan daha az zarar verir.

“Neden ve niçin” sorularıyla bir yere varamayız, bir sonuca ulaşamayız.

Olumlu ve istendik bir sonuca ulaşmayı istiyorsak, “Neden ve niçin” soruları yerine “Nasıl” sorusunu sormaya başlamamız gerekir?

“Nasıl” sorusunu kullanarak “bu işi daha daha güzel nasıl yapabilirim…”, “Bu işte nasıl başarılı olabilirim…”,”Bu sorunu nasıl çözebilirim…” gibi sorular bizleri çözüm konusunda çaba içerisine girdirir…

Bu soruları soran bir birey olarak hareket ettiğimizde zihnimiz sürekli olarak “Niçin ve neden yapamayacağının nedenlerini aramak” yerine “Nasıl yapacağını” arayan bir uğraş içerisine girer?

“Neden ve niçin” ler…. peşinde koşarsak, neden ve niçin yapamayacağımız sonucuna ulaşırız. “Nasıl”lar… peşinde koşacak olursak , nasıl başaracağımız sonucuna ulaşırız.

Hangi soruyu sorar isek o soruya cevap ararız ve aradığımız cevaplardan da yeterince buluruz? O kadar çok cevap buluruz ki bu cevaplar bizi tatmin eder ve o soruyu tekrar tekrar sormaya bizi teşvik eder.

Başarısız olduğumuz bir sınav sonrası, “Niçin ve neden” sorularıyla sorulacak olan, “Fizik dersini neden başaramıyorum…”  sorusuna cevap aradığımızda o kadar çok “bahane!” pardon “cevap!” buluruz ki… “Ben zaten Fizik dersini sevmiyorum”, “Çalışsam da başaramıyorum”,”Birisi bana anlatmazsa ben anlayamıyoru…” Bu cevaplar niçin ve neden sorusuna cevap olarak bulacağımız cevaplardan sadece bir kısmı.

Bu bulduğumuz “Aklımıza yatan,mantıklı, bizi tatmin eden!” cevapları ortaya koyduktan sonra, bütün zihinsel gücümüzle “Niçin Başaramayacağımızı ispatlamaya!” çalışırız… Başaramamamız için o kadar çok neden bulmuşken niçin başarılı olalım ki!

Bütün bunların yanı sıra başarıya ulaşmak istiyor isek “nasıl” sorusu ile başlayan, “Nasıl başarılı olurum…”, “Fizik dersinde nasıl başarılı olabilirim…” sorularını sorar isek, zihnimiz o zaman “Nasıl başarılı olacağını arar”.

Nasıl başarılı olacağımıza dair sorumuz için de bir çok cevap bulabiliriz. “Gerektiği kadar çalışarak”,”Düzenli çalışarak”,”Dersleri daha dikkatli takip ederek”,”Anlamadığım soruları okulda ve dershanede öğretmenlerime sorarak…, “Günlük tekrar yaparak”, “anladığım konuyla ilgili bol bol ve farklı kaynaklarda sorular çözerek” gibi bir çok cevap bulabiliriz.

Bu bulduğumuz “Aklımıza yatan,mantıklı, bizi tatmin eden” cevapları ortaya koyduktan sonra, bütün zihinsel gücümüzle “Nasıl Başaramayacağımızı ispatlamaya” çalışırız….

Nasıl başarılı olacağımıza ilişkin bu kadar çok cevaptan sonra ve bunların işe yaradığı bir çok başarılı insanı gördükten sonra “başarısız olmak için bir nedenimiz kalmamıştır artık!”

“Niçin” ve “Neden” sorularından çok “Nasıl” sorularına cevap aradığımız başarılı bir hayat sürmeniz dileğimle…

Metin KILIÇ

Uzman Rehber Öğretmen

Psikolojik Danışman

Medeniyetin ilerlemesi ile beraber, güç babadan oğla mirasla devredilen bir simge oldu. Yönetim ve güç krallıklar, beylikler olarak devredilen bir güç haline geldi.

Daha sonra endüstrileşme ile beraber sermayeye, paraya sahip olmak gücün elinde bulundurulması anlamına gelmeye başladı?

Belirli bir konuma gelmek günümüz bilgi toplumuna ulaşıncaya kadar bireysel güç ve çabalar ile pek fazla mümkün olmamaktaydı? Fiziksel güç, sermaye ve miras ile elde edilen bir güç içerisinde bireysel olarak elde edilen bir güç söz konusu değildi?

Bilgi çağında, bilgiye ulaşmak ve elde etmek daha kolay olmaya başladığından dolayı bir şeyleri başarma konusunda ihtiyaç duyduğumuz her şeye ulaşma konusunda bir sıkıntı yaşanmamaktadır. Ulaşmak istediğimiz bilgiye ulaştıktan sonra, onu işleme, kullanma konusunda sınırsız bir özgürlüğe sahibiz?

Gücün ölçüsü sahip olunan bilgi ve bu bilgileri kullanmamız ile eş değer olmaya başladı? bilgiyi ne kadar yerinde ve etkin olarak kullanırsak o bilgiden kendimize bir yarar ve güç sağlamış oluruz? Günümüzde hemen her konudan çok genel bir bilgiye sahip olan ve bir konuda da çok derin bir bilgi ve birikime sahip olan kimsenin başarılı bir birey olması konusunda hiçbir engel yoktur?

Güç için gerekli olan en önemli donanım bilgi olduğu için, ve bu donanıma da ulaşma konusunda herkesin bu ihtiyaçlarını giderme ve kullanma konusunda bir engel olmadığına göre güçlü olmak konusunda bir eşitsizlik söz konusu değildir, en azından önceki çağlarla kıyaslandığında?

Hepimiz kitaplar, dergiler, internet, yazılı ve görsel basın, konferanslar, seminerler yoluyla istediğimiz bilgilere rahatlıkla ulaşabilmek gibi bir şansa sahibiz?

Zor şartlarda okuyarak çok üst düzeylere insanlar kolaylıkla gelebilmektedirler. Yine var olan bilgiler ışığında yeni bilgi alanları meydana getirerek yeni sektörlerin açılmasını sağlayan ?bilgi kralları? bu dünya da ve gelecekte en önemli güç öğeleri olmaya devam edecektir.

Bilgi krallıklarını kurmaya sermaye gerekmez, miras olarak bir şeylerin bizlere kalması da gerekmez. Herhangi bir insanın ulaşabileceği, sahip olabileceği, ihtiyaç duyulabilecek her şeye sahip olabiliriz?

Bilgisayar konusunda aynı bilgiye sahip iki kişiden birisi devlet memurluğu ya da bankada çalışmak gibi bir düşünce taşırken bir başkası da donanım ve ya yazılım konusunda iş hayatına atılmayı ve daha büyük projeleri tasarlıyor olabilir? bilgiye ulaşma konusunda eşit şansa sahip olabiliriz ama farkı yaratan bu bilgileri işleme ve kullanma şeklimizdir.

Her yıl dünya üzerinde üretilen bilgiler bir önceki yıla göre %30 oranında artmaktadır. Bu bilgilere sahip olmak dahası ihtiyacımız olan bilgilere ulaşıp bunları etkin kullanabildiğimizde ortaya dahiyane fikirler ve ürünler çıkarabiliriz?

1 kg metalin değeri 5 dolar, 1 kg tekstil 15 dolar ama 1 kg bilgisayar işlemcisi 2 bin dolar,1 kg uzay mekiği ise 500 bin dolar.

Bir binek otomobilin tahmini ağırlığı 1 ton 30 kilogram. Bu ağırlığın yaklaşık olarak yüzde 64′ü demir, yüzde 9′u alüminyum, yüzde 7′si plastik, yüzde 5′i kauçuk, yüzde 3′ü cam ve yüzde 12′si de diğer hammaddelerden oluşuyor.

Oranlar bu hammaddelerin birim fiyatlarıyla çarpıldığında bu otomobilin hammadde maliyeti 854 dolar olarak karşımıza çıkıyor. Bu ham maddelerin işlendikten sonra ortaya çıkan bu harika binek otomobile, müşterinin kaç liraya sahip olduğunu araştırmak istemedim, bunu siz tahmin edin!

2007 yılında karı azalan ve 1000 kişiyi işten çıkaracağını açıklayan dünyanın en popüler sitesi Yahoo?ya dünya devi Microsoft 44.6 milyar dolarlık teklif yaptı.

Google, 1.3 milyarın üzerinde web sayfalarına ulaşarak, yarım saniyeden az bir sürede tüm dünyadaki kullanıcılara arama sorgularıyla ilişkili sonuçları getirmektedir. Bugün, Google günde 100 Milyondan fazla kullanıcı sorgulamalarına cevap vermektedir. İnternet arama motoru Google?ın piyasa değeri 80.82 milyar dolara ulaştı. Google sadece 6.1 milyar dolarlık gelirinin 1.5 miyar dolarını reklamlardan elde ediyor.

Resmi Google Blogu?nda yapılan açıklamaya göre; Google kurulduğu yıl olan 1998 yılında 26 milyon web sayfası indexledi Bu sayıyı 2000 yılında 1 milyar?a çıkardı. 2008 senesinde ise 1 Trilyon?u aşan indexlenmiş sayfa söz konusu ve Google index?ine, hergün milyarlarca yeni sayfa ekleniyor.

John Kenneth Galbraith? in söylediği gibi ,?Sanayi toplumunun yakıtı paraydı.Bilgi toplumunda yakıt da güç de bilgidir.?

Eskiden güç konusunda ?büyük balık küçük balığı yutar? denilirdi ve bu durum fiziksel güç, mirasla geçen güç ve sermaye açısından bakıldığında doğru idi ama artık sanal güçlerin çarpıştığı, yarıştığı, mücadele ettiği bir dünyada artık ?hızlı balık yavaş balığı yutar? felsefesi önem kazanmıştır?

Metin KILIÇ

Psikolojik Danışman